Sąd na ścianie za tobą i człowiek, który na nim klęczy
Każdy zwiedzający wchodzi do tej kaplicy przodem do ołtarza i wszystko w tym wnętrzu zachęca, by tak pozostać: sklepienie biegnie w tę stronę, opowieść zaczyna się od tego końca, tam stoi przewodnik. Największe pojedyncze malowidło w budynku jest za tobą i to ostatnia rzecz, którą Giotto chciał ci pokazać.
Dlaczego jest na tej ścianie
Wnętrze to sekwencja, a sekwencja potrzebuje zakończenia. Pasy narracyjne zaczynają się od strony ołtarza od rodziców Marii, biegną dookoła i w dół przez jej życie, życie Chrystusa i Pasję, by dotrzeć — chronologicznie i fizycznie — do ściany, przez którą wszedłeś. Zwiastowanie jest nad łukiem tęczowym na jednym końcu, koniec czasów na drugim. Wyjście z kaplicy oznacza ruch w stronę Sądu i nie ma w tym nic przypadkowego (cała kolejność czytania).
To także, w czysto praktycznym sensie, największa rzecz we wnętrzu, bo zajmuje całą zachodnią ścianę zamiast jednego pasa. Dlatego tak dobrze zostaje w pamięci, a tak słabo wypada podczas wizyt: ludzie widzą go przez jedenaście sekund przy wyjściu, przez ramię, kiedy ktoś przytrzymuje drzwi.
Człowiek w dolnym rogu
Nisko na ścianie, po stronie zbawionych, klęcząca postać unosi mały model budynku. Ten budynek to właśnie ten. Ten człowiek to Enrico degli Scrovegni, padewski lichwiarz, który zamówił kaplicę, został w niej pochowany i zmarł w 1336 roku, rok przed Giottem.
Warto dokładnie określić, czym ten wizerunek jest, a czym nie. To portret fundatora, całkowicie konwencjonalny zabieg: człowiek, który zapłacił, ofiarowuje swój budynek niebu i zostaje namalowany tam, gdzie zbawieni. Nie jest to dowód, że kaplicę zbudowano jako pokutę. Ta interpretacja — że Enrico zbudował ją, by odpokutować lichwę swojego ojca Reginalda, którego Dante umieścił w siódmym kręgu piekła — to tradycja, a historycy ją kwestionują. Malowidło pokazuje bogatego człowieka, który zamawia u najlepszego żyjącego malarza, a potem zajmuje miejsce na obrazie po właściwej stronie kompozycji (rodzina i obie interpretacje).
To najbardziej ludzka rzecz w całym budynku, właśnie dlatego, że jest tak bezwstydna. Wszystko inne we wnętrzu to historia zbawienia. Ten jeden róg to człowiek, który dba o to, by zostało zapisane, kto zapłacił — a jest na ścianie za tobą, dlatego tak wiele osób wychodzi, nie zobaczywszy go.
Jak naprawdę go zobaczyć w czasie, który masz
- Odwróć się wcześnie, nie na końcu. Spójrz raz, gdy wchodzisz, żeby poznać jego układ, a potem jeszcze raz porządnie na koniec. Dwa spojrzenia są lepsze niż jedno w panice.
- Najpierw znajdź dolny róg po stronie zbawionych. Klęcząca postać z modelem jest mała, a to szczegół, którego przeoczenia ludzie żałują najbardziej.
- Nie próbuj odczytać całej ściany. To scena zbiorowa wielkości szczytu domu. Uchwyć strukturę — Chrystus pośrodku, zbawieni po jednej stronie, potępieni po drugiej — i jeden szczegół.
- Poświęć mu ostatnie dwie minuty z piętnastu (jak mija kwadrans).
Jeśli zwiedzasz z przewodnikiem, poproś go przed wejściem, żeby wskazał ci postać fundatora. Przewodnicy dokładnie wiedzą, gdzie jest; piętnaście minut to za mało na szukanie, a recenzenci czterech różnych ofert piszą, że to przewodnik sprawił, że czas w środku nie poszedł na marne.
Dlaczego po angielsku nazywa się go Last Judgment
Dwa języki, jeden temat. We włoskim używa się tu nazwy Giudizio Universale, a angielskie strony zarządcy oddają ją jako „Universal Judgement” (Sąd Powszechny), co jest dosłownym tłumaczeniem i określeniem, które cytuje ta strona. Anglojęzyczna historia sztuki mówi przeważnie Last Judgment, czyli Sąd Ostateczny. To ta sama ściana. Jeśli szukasz jednej nazwy, a znajdujesz drugą, nie trafiłeś na drugie malowidło.
Najwięcej opiniiZwiedzanie Kaplicy Scrovegnich Giotta z przewodnikiem
Sztuka sakralna PadwyPadwa: Kaplica Scrovegnich i bazylika z przewodnikiem po sztuce sakralnej
Maks. dziesięć osóbPadwa: piesza wycieczka w małej grupie z Kaplicą Scrovegnich
Wokół niego: trzy pasy prowadzące do tej ściany, kim był Enrico degli Scrovegni i malarz.
Najczęściej zadawane pytania
Co znajduje się na ścianie wejściowej Kaplicy Scrovegnich?
Sąd, wypełniający całą ścianę naprzeciw ołtarza. Zarządca pisze: „Na ścianie naprzeciw ołtarza znajduje się wspaniały Sąd Powszechny, wieńczący historię zbawienia ludzkości”. To zakończenie opowieści biegnącej wokół wnętrza w trzech pasach, a widzisz go przy wyjściu.
Czy Enrico Scrovegni jest na Sądzie Ostatecznym?
Tak — nisko na ścianie, po stronie zbawionych, klęczy i ofiarowuje model samej kaplicy. To portret fundatora: człowiek, który zapłacił za budynek, ofiarowuje go i zostaje namalowany wśród zbawionych. Zmarł w 1336 roku i został pochowany w kaplicy.
Czy Enrico Scrovegni zbudował kaplicę, żeby wykupić się z piekła?
To tradycja, a nie udokumentowany fakt, i historycy ją kwestionują. Udokumentowane jest to, że Dante umieścił jego ojca Reginalda w siódmym kręgu piekła wśród lichwiarzy oraz że Enrico kazał namalować siebie na Sądzie po stronie zbawionych. Obie interpretacje — pokuta albo prywatna kaplica bogacza — mają swoich zwolenników. Rodzina.
Dlaczego nazywa się go Sądem Powszechnym, a nie Sądem Ostatecznym?
Bo tak zarządca oddaje po angielsku włoskie Giudizio Universale, a ta strona cytuje słowa zarządcy dokładnie tak, jak zostały zapisane. Anglojęzyczna historia sztuki mówi zwykle Last Judgment, czyli Sąd Ostateczny. Obie nazwy odnoszą się do tej samej ściany.
Jak upewnić się, że go zobaczę?
Odwróć się zarówno przy wejściu, jak i przy wyjściu, i zapytaj wcześniej przewodnika, gdzie jest klęcząca postać fundatora. Ściana jest za tobą przez całą wizytę, wizyta trwa około piętnastu minut, a to właśnie tej rzeczy zwiedzający najczęściej nie oglądają porządnie przed wyjściem.