Strona główna › Freski

Co Giotto namalował w Kaplicy Scrovegnich: trzy rzędy, błękitne sklepienie i czternaście postaci udających rzeźbiony kamień

W tym wnętrzu masz około piętnastu minut. Prawie wszystko, co idzie w tych piętnastu minutach nie tak, to problem z czytaniem: ludzie zaczynają w lewym górnym rogu, posuwają się dalej jak po stronie tekstu i kiedy czas się kończy, są gdzieś w połowie. To wnętrze nie jest zorganizowane jak strona. Jest zorganizowane jak spirala.

W skrócie: na obu dłuższych ścianach są trzy rzędy scen narracyjnych, czytanych jak opadająca spirala. Rząd górny opowiada historię rodziców Matki Boskiej, Joachima i Anny, a potem jej własne życie. Rząd środkowy to życie Chrystusa. Rząd dolny to Pasja i to, co po niej nastąpiło. Nad tym wszystkim jest sklepienie kolebkowe namalowane jako nocne niebo – głęboko błękitne, pełne gwiazd, z medalionami. U dołu ścian, na wysokości oczu, biegnie czternaście postaci w grisaille – malowanych na szaro, by wyglądały jak rzeźbiony kamień – siedem Występków po jednej stronie i naprzeciw nich siedem Cnót. A za twoimi plecami, gdy wychodzisz, jest cała ściana wejściowa: Sąd Ostateczny.
NamalowaneW latach 1303–1305
Dłuższe ścianyTrzy rzędy scen narracyjnych
Kolejność czytaniaOpadająca spirala
Nad głowąKolebkowe sklepienie z błękitem i gwiazdami
Na wysokości oczuCzternaście postaci w grisaille
Za twoimi plecamiSąd Ostateczny

Jak czytać to wnętrze

Stań twarzą do ołtarza. Opowieść zaczyna się w górnym pasie, przy ołtarzowym końcu prawej ściany, i biegnie dookoła wnętrza tym pasem, po czym schodzi do pasa poniżej i znów obiega wnętrze, i jeszcze raz. Trzy okrążenia, od góry do dołu, a chronologia całej chrześcijańskiej historii jest rozłożona w kolejności, w jakiej byś ją obchodził. Na ołtarzowym końcu, na łuku tęczowym, jest Zwiastowanie. Na drugim końcu, na ścianie, przez którą wchodzisz, jest koniec wszystkiego (ta ściana w całości).

Co ten układ oznacza w praktyce, kiedy czas leci: nie próbuj śledzić całej narracji. Nie zdążysz. Wybierz jeden pas albo cztery sceny i poświęć im porządnie czas. Najbardziej zadowoleni wychodzą stąd ci, którzy uważnie przyjrzeli się kilku rzeczom.

Górny rząd: Joachim, Anna i życie Matki Boskiej

Cykl zaczyna się wcześniej niż Ewangelie – od rodziców Matki Boskiej: Joachima odprawionego ze świątyni, Joachima wśród pasterzy, Anny przyjmującej wieść – a potem przechodzi do dzieciństwa i zaślubin Maryi. To ta część wnętrza, którą najmniej odwiedzających zna wcześniej, i ta, w której Giotto najwyraźniej dobrze się bawi: zwykli ludzie robią zwykłe rzeczy przed małymi budynkami, które zachowują się jak prawdziwe pudełka z prawdziwym wnętrzem.

Środkowy rząd: życie Chrystusa

Drugie okrążenie to właściwa historia ewangeliczna – Narodzenie, Pokłon Trzech Króli, Ucieczka do Egiptu, Chrzest, wskrzeszenie Łazarza. Tu większość ludzi coś rozpoznaje i tu widać to, o czym wszyscy słyszeli w związku z Giottem: twarze reagujące na siebie nawzajem zamiast zwróconych na zewnątrz i ciała, które mają ciężar pod ubraniem (co dokładnie się zmieniło).

Dolny rząd: Pasja i dwie głowy

Najniższy pas to pojmanie, sąd, ukrzyżowanie, Opłakiwanie i to, co nastąpiło później. Jest na najwygodniejszej wysokości do oglądania, to najsłynniejsza część wnętrza i zawiera ten jeden obraz z kaplicy, który reprodukowano częściej niż jakikolwiek inny.

Obok niej Opłakiwanie: martwy Chrystus na ziemi, Matka Boska trzymająca jego twarz i rząd aniołów w górze, robiących coś, o co żaden wcześniejszy malarz aniołów nie prosił – rozpaczających widocznie i bez ładu. Jeśli masz piętnaście minut i żadnego planu, te dwie sceny są twoim planem.

Sklepienie

Najpierw spójrz w górę, przed wszystkim innym. Kolebkowe sklepienie to błękitne niebo usiane gwiazdami, z medalionami przedstawiającymi Chrystusa, Matkę Boską i inne postacie. Na zdjęciach to ozdobny sufit; na miejscu to powód, dla którego to wnętrze odczuwa się jako przestrzeń, bo błękit nie jest kolorem tła, tylko głębią. To także najdroższa powierzchnia w budynku i poświęcamy temu osobną stronę (skąd pochodził błękit i dlaczego kładziono go na sucho).

Czternaście postaci na wysokości oczu

Wzdłuż cokołu, pod pasami narracyjnymi, stoi czternaście postaci namalowanych w grisaille – monochromatycznie na szaro, na wzór rzeźbionego kamienia, w udawanych niszach. Siedem Występków ciągnie się wzdłuż ściany północnej, a naprzeciw nich, od południa, stoi siedem Cnót: Miłosierdzie, Sprawiedliwość, Zazdrość, Rozpacz, Głupota i pozostałe, każda z łacińskim podpisem. To jedyne elementy wnętrza na wysokości twoich oczu i zapewne o to chodzi: narracja jest nad tobą, a wybór moralny – na twoim poziomie.

To także żart o malarstwie, i to pewny siebie. Malarz, który przez dwa lata dowodził, że farbą można stworzyć przekonujący świat, maluje czternaście rzeźb, których tam nie ma.

„Ile scen jest w Kaplicy Scrovegnich?”

Nie ma jednej uzgodnionej liczby, a powód jest ciekawszy niż sama liczba. W trzech różnych książkach znajdziesz trzy różne sumy – zależnie od tego, czy autor liczy sceny na łuku tęczowym, czy Zwiastowanie to jedna scena czy dwie i czy Sąd Ostateczny liczy się jako scena czy jako ściana. Strony samego operatora nie podają żadnej liczby.

Najjaśniej więc opisać dłuższe ściany tak: trzy rzędy scen narracyjnych, do tego czternaście postaci w grisaille wzdłuż cokołu, sklepienie i Sąd Ostateczny na ścianie wejściowej.

Wskazówka

Jedno, co trzeba ustalić przed wejściem: wiedz, że opowieść biegnie najpierw górnym pasem dookoła całego wnętrza, a potem niżej. Każdy, kto czyta ją ścianami zamiast pasami, wychodzi z pomieszaną chronologią, a w środku nie ma czasu, żeby to rozgryźć.

Na co patrzeć, po kolei, gdy masz kwadrans

  1. Sklepienie. Trzydzieści sekund, prosto w górę, zanim oczy przyzwyczają się do ścian.
  2. Opłakiwanie i Pocałunek Judasza w dolnym pasie. Dwie sceny, które rozpoznasz, na wysokości, z której naprawdę je widać.
  3. Jedna scena z górnego pasa – Joachim wśród pasterzy, jeśli ją znajdziesz – dla kontrastu z tym, na co przed chwilą patrzyłeś.
  4. Dwie postacie w grisaille, z bliska, by zobaczyć, jak zrobiono udawany kamień.
  5. Odwróć się. Cała ściana wejściowa. Poświęć jej ostatnie dwie minuty (i przeczytaj o niej wcześniej).
Sprawdź terminy zwiedzania z przewodnikiem
Bezpłatne odwołanie do 24 godzin przed rozpoczęciem w przypadku większości wycieczek — zarezerwuj teraz, zdecyduj później.

Dalej: kto to namalował, jak naprawdę powstaje fresk, błękit, ściana za twoimi plecami oraz jak wykorzystać piętnaście minut.

Najczęściej zadawane pytania

Co Giotto namalował w Kaplicy Arena?

Całe wnętrze, w latach 1303–1305: trzy rzędy scen narracyjnych na obu dłuższych ścianach, biegnące opadającą spiralą od życia Joachima, Anny i Matki Boskiej na górze, przez życie Chrystusa, po Pasję na dole; kolebkowe sklepienie namalowane jako błękitne niebo pełne gwiazd; czternaście postaci w grisaille wzdłuż cokołu oraz Sąd Ostateczny wypełniający ścianę wejściową.

Czym są freski Giotta w Kaplicy Scrovegnich?

To jeden ciągły program obejmujący każdą powierzchnię niewielkiej prywatnej kaplicy, namalowany dla Enrica degli Scrovegniego. Najbardziej znane pojedyncze sceny to Opłakiwanie i Pocałunek Judasza – obie w najniższym pasie, gdzie są na wysokości oczu i najłatwiej je obejrzeć w piętnaście minut, które masz.

Ile scen jest w Kaplicy Scrovegnich?

Nie ma ustalonej sumy. Różne książki liczą różnie – zależnie od tego, czy uwzględniają sceny na łuku tęczowym, czy Zwiastowanie to jedna scena czy dwie i czy Sąd Ostateczny to scena czy ściana. Strony samego operatora nie podają żadnej liczby. Pewne jest tyle: trzy rzędy scen narracyjnych na każdej dłuższej ścianie, czternaście postaci w grisaille na cokole, sklepienie i Sąd Ostateczny.

W jakiej kolejności oglądać freski w Kaplicy Scrovegnich?

Opowieść biegnie pasami, nie ścianami: najpierw górny pas dookoła całego wnętrza, potem środkowy, potem dolny. Mając piętnaście minut, nie próbuj jej śledzić. Spójrz w górę na sklepienie, potem poświęć prawdziwy czas Opłakiwaniu i Pocałunkowi Judasza, a przed wyjściem odwróć się do ściany wejściowej.

Czym są szare postacie u dołu ścian?

To czternaście personifikacji namalowanych w grisaille – monochromatycznie na szaro, na wzór rzeźbionego kamienia w udawanych niszach – z siedmioma Występkami wzdłuż ściany północnej i siedmioma Cnotami naprzeciw nich od południa. To jedyne postacie w kaplicy na wysokości twoich oczu.

Czy w Kaplicy Scrovegnich można robić zdjęcia?

Oferta z odsprzedawanym biletem podaje, że duże torby i fotografowanie z lampą błyskową są niedozwolone, a recenzenci opisują zostawianie toreb w szafkach przed wejściem. Najbezpieczniej założyć: bez flesza i bez dużej torby.