Co Giotto namalował w Kaplicy Scrovegnich: trzy rzędy, błękitne sklepienie i czternaście postaci udających rzeźbiony kamień
W tym wnętrzu masz około piętnastu minut. Prawie wszystko, co idzie w tych piętnastu minutach nie tak, to problem z czytaniem: ludzie zaczynają w lewym górnym rogu, posuwają się dalej jak po stronie tekstu i kiedy czas się kończy, są gdzieś w połowie. To wnętrze nie jest zorganizowane jak strona. Jest zorganizowane jak spirala.
Jak czytać to wnętrze
Stań twarzą do ołtarza. Opowieść zaczyna się w górnym pasie, przy ołtarzowym końcu prawej ściany, i biegnie dookoła wnętrza tym pasem, po czym schodzi do pasa poniżej i znów obiega wnętrze, i jeszcze raz. Trzy okrążenia, od góry do dołu, a chronologia całej chrześcijańskiej historii jest rozłożona w kolejności, w jakiej byś ją obchodził. Na ołtarzowym końcu, na łuku tęczowym, jest Zwiastowanie. Na drugim końcu, na ścianie, przez którą wchodzisz, jest koniec wszystkiego (ta ściana w całości).
Co ten układ oznacza w praktyce, kiedy czas leci: nie próbuj śledzić całej narracji. Nie zdążysz. Wybierz jeden pas albo cztery sceny i poświęć im porządnie czas. Najbardziej zadowoleni wychodzą stąd ci, którzy uważnie przyjrzeli się kilku rzeczom.
Górny rząd: Joachim, Anna i życie Matki Boskiej
Cykl zaczyna się wcześniej niż Ewangelie – od rodziców Matki Boskiej: Joachima odprawionego ze świątyni, Joachima wśród pasterzy, Anny przyjmującej wieść – a potem przechodzi do dzieciństwa i zaślubin Maryi. To ta część wnętrza, którą najmniej odwiedzających zna wcześniej, i ta, w której Giotto najwyraźniej dobrze się bawi: zwykli ludzie robią zwykłe rzeczy przed małymi budynkami, które zachowują się jak prawdziwe pudełka z prawdziwym wnętrzem.
Środkowy rząd: życie Chrystusa
Drugie okrążenie to właściwa historia ewangeliczna – Narodzenie, Pokłon Trzech Króli, Ucieczka do Egiptu, Chrzest, wskrzeszenie Łazarza. Tu większość ludzi coś rozpoznaje i tu widać to, o czym wszyscy słyszeli w związku z Giottem: twarze reagujące na siebie nawzajem zamiast zwróconych na zewnątrz i ciała, które mają ciężar pod ubraniem (co dokładnie się zmieniło).
Dolny rząd: Pasja i dwie głowy
Najniższy pas to pojmanie, sąd, ukrzyżowanie, Opłakiwanie i to, co nastąpiło później. Jest na najwygodniejszej wysokości do oglądania, to najsłynniejsza część wnętrza i zawiera ten jeden obraz z kaplicy, który reprodukowano częściej niż jakikolwiek inny.
Obok niej Opłakiwanie: martwy Chrystus na ziemi, Matka Boska trzymająca jego twarz i rząd aniołów w górze, robiących coś, o co żaden wcześniejszy malarz aniołów nie prosił – rozpaczających widocznie i bez ładu. Jeśli masz piętnaście minut i żadnego planu, te dwie sceny są twoim planem.
Sklepienie
Najpierw spójrz w górę, przed wszystkim innym. Kolebkowe sklepienie to błękitne niebo usiane gwiazdami, z medalionami przedstawiającymi Chrystusa, Matkę Boską i inne postacie. Na zdjęciach to ozdobny sufit; na miejscu to powód, dla którego to wnętrze odczuwa się jako przestrzeń, bo błękit nie jest kolorem tła, tylko głębią. To także najdroższa powierzchnia w budynku i poświęcamy temu osobną stronę (skąd pochodził błękit i dlaczego kładziono go na sucho).
Czternaście postaci na wysokości oczu
Wzdłuż cokołu, pod pasami narracyjnymi, stoi czternaście postaci namalowanych w grisaille – monochromatycznie na szaro, na wzór rzeźbionego kamienia, w udawanych niszach. Siedem Występków ciągnie się wzdłuż ściany północnej, a naprzeciw nich, od południa, stoi siedem Cnót: Miłosierdzie, Sprawiedliwość, Zazdrość, Rozpacz, Głupota i pozostałe, każda z łacińskim podpisem. To jedyne elementy wnętrza na wysokości twoich oczu i zapewne o to chodzi: narracja jest nad tobą, a wybór moralny – na twoim poziomie.
To także żart o malarstwie, i to pewny siebie. Malarz, który przez dwa lata dowodził, że farbą można stworzyć przekonujący świat, maluje czternaście rzeźb, których tam nie ma.
„Ile scen jest w Kaplicy Scrovegnich?”
Nie ma jednej uzgodnionej liczby, a powód jest ciekawszy niż sama liczba. W trzech różnych książkach znajdziesz trzy różne sumy – zależnie od tego, czy autor liczy sceny na łuku tęczowym, czy Zwiastowanie to jedna scena czy dwie i czy Sąd Ostateczny liczy się jako scena czy jako ściana. Strony samego operatora nie podają żadnej liczby.
Najjaśniej więc opisać dłuższe ściany tak: trzy rzędy scen narracyjnych, do tego czternaście postaci w grisaille wzdłuż cokołu, sklepienie i Sąd Ostateczny na ścianie wejściowej.
Jedno, co trzeba ustalić przed wejściem: wiedz, że opowieść biegnie najpierw górnym pasem dookoła całego wnętrza, a potem niżej. Każdy, kto czyta ją ścianami zamiast pasami, wychodzi z pomieszaną chronologią, a w środku nie ma czasu, żeby to rozgryźć.
Na co patrzeć, po kolei, gdy masz kwadrans
- Sklepienie. Trzydzieści sekund, prosto w górę, zanim oczy przyzwyczają się do ścian.
- Opłakiwanie i Pocałunek Judasza w dolnym pasie. Dwie sceny, które rozpoznasz, na wysokości, z której naprawdę je widać.
- Jedna scena z górnego pasa – Joachim wśród pasterzy, jeśli ją znajdziesz – dla kontrastu z tym, na co przed chwilą patrzyłeś.
- Dwie postacie w grisaille, z bliska, by zobaczyć, jak zrobiono udawany kamień.
- Odwróć się. Cała ściana wejściowa. Poświęć jej ostatnie dwie minuty (i przeczytaj o niej wcześniej).
Najwięcej opiniiZwiedzanie Kaplicy Scrovegnich Giotta z przewodnikiem
Sztuka sakralna PadwyPadwa: Kaplica Scrovegnich i bazylika z przewodnikiem po sztuce sakralnej
Maks. dziesięć osóbPadwa: piesza wycieczka w małej grupie z Kaplicą Scrovegnich
Dalej: kto to namalował, jak naprawdę powstaje fresk, błękit, ściana za twoimi plecami oraz jak wykorzystać piętnaście minut.
Najczęściej zadawane pytania
Co Giotto namalował w Kaplicy Arena?
Całe wnętrze, w latach 1303–1305: trzy rzędy scen narracyjnych na obu dłuższych ścianach, biegnące opadającą spiralą od życia Joachima, Anny i Matki Boskiej na górze, przez życie Chrystusa, po Pasję na dole; kolebkowe sklepienie namalowane jako błękitne niebo pełne gwiazd; czternaście postaci w grisaille wzdłuż cokołu oraz Sąd Ostateczny wypełniający ścianę wejściową.
Czym są freski Giotta w Kaplicy Scrovegnich?
To jeden ciągły program obejmujący każdą powierzchnię niewielkiej prywatnej kaplicy, namalowany dla Enrica degli Scrovegniego. Najbardziej znane pojedyncze sceny to Opłakiwanie i Pocałunek Judasza – obie w najniższym pasie, gdzie są na wysokości oczu i najłatwiej je obejrzeć w piętnaście minut, które masz.
Ile scen jest w Kaplicy Scrovegnich?
Nie ma ustalonej sumy. Różne książki liczą różnie – zależnie od tego, czy uwzględniają sceny na łuku tęczowym, czy Zwiastowanie to jedna scena czy dwie i czy Sąd Ostateczny to scena czy ściana. Strony samego operatora nie podają żadnej liczby. Pewne jest tyle: trzy rzędy scen narracyjnych na każdej dłuższej ścianie, czternaście postaci w grisaille na cokole, sklepienie i Sąd Ostateczny.
W jakiej kolejności oglądać freski w Kaplicy Scrovegnich?
Opowieść biegnie pasami, nie ścianami: najpierw górny pas dookoła całego wnętrza, potem środkowy, potem dolny. Mając piętnaście minut, nie próbuj jej śledzić. Spójrz w górę na sklepienie, potem poświęć prawdziwy czas Opłakiwaniu i Pocałunkowi Judasza, a przed wyjściem odwróć się do ściany wejściowej.
Czym są szare postacie u dołu ścian?
To czternaście personifikacji namalowanych w grisaille – monochromatycznie na szaro, na wzór rzeźbionego kamienia w udawanych niszach – z siedmioma Występkami wzdłuż ściany północnej i siedmioma Cnotami naprzeciw nich od południa. To jedyne postacie w kaplicy na wysokości twoich oczu.
Czy w Kaplicy Scrovegnich można robić zdjęcia?
Oferta z odsprzedawanym biletem podaje, że duże torby i fotografowanie z lampą błyskową są niedozwolone, a recenzenci opisują zostawianie toreb w szafkach przed wejściem. Najbezpieczniej założyć: bez flesza i bez dużej torby.