Wat Giotto in de Scrovegnikapel schilderde: drie registers, een blauw gewelf en veertien figuren die doen alsof ze uit steen zijn gehouwen
Je krijgt ongeveer vijftien minuten in deze ruimte. Bijna alles wat in die vijftien minuten misgaat, is een leesprobleem: mensen beginnen linksboven, werken zich voort als over een bladzijde tekst en zitten ergens halverwege als de tijd om is. De ruimte is niet ingedeeld als een bladzijde. Ze is ingedeeld als een spiraal.
Hoe je de ruimte leest
Ga met je gezicht naar het altaar staan. Het verhaal begint in de bovenste band, aan de altaarzijde van de rechtermuur, en loopt in die band de ruimte rond voordat het naar de band daaronder zakt en opnieuw rondgaat, en nog een keer. Drie rondes, van boven naar beneden, en de chronologie van het hele christelijke verhaal ligt erbij in de volgorde waarin je het zou aflopen. Aan de altaarzijde, op de triomfboog, staat de Annunciatie. Aan de andere kant, op de muur waardoor je binnenkwam, staat het einde van alles (die muur, volledig).
Wat die indeling in de praktijk betekent, als de klok loopt: probeer het verhaal niet te volgen. Je krijgt het toch niet af. Kies een band, of kies vier panelen, en geef ze echt de tijd. De mensen die deze ruimte het meest tevreden verlaten, zijn degenen die goed naar een paar dingen hebben gekeken.
Het bovenste register: Joachim, Anna en het leven van de Maagd
De cyclus begint nog vóór de evangeliën, met de ouders van de Maagd — Joachim die uit de tempel wordt weggestuurd, Joachim tussen zijn herders, Anna die het nieuws ontvangt — en gaat dan verder met Maria's eigen jeugd en huwelijk. Dit is het deel van de ruimte dat de minste bezoekers van tevoren kennen, en het deel waar Giotto zich het duidelijkst vermaakt: gewone mensen die gewone dingen doen voor kleine gebouwtjes die zich gedragen als echte dozen met een echte binnenkant.
Het middelste register: het leven van Christus
De tweede ronde is het eigenlijke evangelieverhaal — de Geboorte, de Aanbidding, de Vlucht naar Egypte, de Doop, de opwekking van Lazarus. Hier herkennen de meeste mensen iets, en hier wordt zichtbaar wat iedereen over Giotto is verteld: gezichten die op elkaar reageren in plaats van naar buiten te kijken, en lichamen met gewicht onder hun kleding (wat er precies veranderde).
Het onderste register: de Passie, en de twee hoofden
De onderste band is de gevangenneming, het proces, de kruisiging, de Bewening en wat daarna komt. Hij hangt op de prettigste hoogte om naar te kijken, het is het beroemdste deel van de ruimte, en het bevat het ene beeld uit deze kapel dat vaker is gereproduceerd dan enig ander.
Ernaast de Bewening: de dode Christus op de grond, de Maagd die zijn gezicht vasthoudt, en daarboven een rij engelen die iets doen wat geen eerdere schilder van engelen had gevraagd, namelijk zichtbaar en ongeremd rouwen. Heb je vijftien minuten en geen plan, dan zijn deze twee panelen het plan.
Het gewelf
Kijk eerst omhoog, vóór al het andere. Het tongewelf is een blauwe hemel vol sterren met medaillons erin waarin Christus, de Maagd en andere figuren staan. Op foto's is het een decoratief plafond; in de ruimte zelf is het de reden dat de ruimte als ruimte aanvoelt, want het blauw is geen achtergrondkleur, het is diepte. Het is ook het duurste oppervlak in het gebouw, en daar is een hele pagina aan gewijd (waar het blauw vandaan kwam en waarom het droog werd aangebracht).
De veertien op ooghoogte
Langs de lambrisering, onder de verhalende banden, staan veertien figuren in grisaille — monochroom grijs, als nagebootst gehouwen steen, in geschilderde nissen. Zeven Ondeugden lopen langs de noordmuur en zeven Deugden staan daartegenover aan de zuidkant: Liefde, Gerechtigheid, Afgunst, Wanhoop, Dwaasheid en de rest, elk met de Latijnse naam erbij. Ze zijn het enige in de ruimte op de hoogte van je eigen ogen, en dat is vermoedelijk de bedoeling: het verhaal speelt zich boven je af en de morele keuze staat op gelijke hoogte met jou.
Ze zijn ook een grap over de schilderkunst, en een zelfverzekerde. Een schilder die twee jaar lang heeft laten zien dat verf een overtuigende wereld kan scheppen, schildert vervolgens veertien beelden die er niet zijn.
“Hoeveel scènes zijn er in de Scrovegnikapel?”
Er is niet één algemeen aanvaard aantal, en de reden is interessanter dan het getal. In drie verschillende boeken vind je drie verschillende totalen, afhankelijk van of de auteur de panelen op de triomfboog meetelt, of de Annunciatie één scène is of twee, en of het Laatste Oordeel als paneel of als muur telt. De eigen pagina's van de beheerder geven geen aantal.
De duidelijkste beschrijving van de lange muren is dus: drie registers met verhalende panelen, plus de veertien figuren in grisaille langs de lambrisering, plus het gewelf, plus het Laatste Oordeel op de ingangsmuur.
Het enige wat je vast moet hebben voordat je naar binnen gaat: weet dat het verhaal eerst de bovenste band helemaal rondloopt en dan naar beneden gaat. Iedereen die het muur voor muur leest in plaats van band voor band, komt in de war over de chronologie naar buiten, en binnen is er geen tijd om het uit te zoeken.
Waar je naar kijkt, in volgorde, met een kwartier
- Het gewelf. Dertig seconden, recht omhoog, voordat je ogen aan de muren gewend raken.
- De Bewening en de Judaskus, in de onderste band. De twee panelen die je zult herkennen, op een hoogte waarop je ze echt kunt zien.
- Eén paneel uit de bovenste band — Joachim tussen de herders, als je het kunt vinden — voor het contrast met waar je net naar hebt gekeken.
- Twee van de figuren in grisaille, van dichtbij, om te zien hoe de nepsteen is gemaakt.
- Draai je om. De hele ingangsmuur. Geef hem de laatste twee minuten (en lees er vooraf over).
Meeste reviewsRondleiding door Giotto's Scrovegnikapel
Religieuze kunst van PaduaPadua: Scrovegnikapel & basiliek met gids voor religieuze kunst
Maximaal tienPadua: wandeltour in kleine groep met de Scrovegnikapel
Verder lezen: wie het schilderde, hoe een fresco echt wordt gemaakt, het blauw, de muur achter je en hoe je de vijftien minuten besteedt.
Veelgestelde vragen
Wat schilderde Giotto in de Arenakapel?
Het hele interieur, tussen 1303 en 1305: drie registers met verhalende panelen op beide lange muren, die als een dalende spiraal lopen van de levens van Joachim en Anna en de Maagd bovenaan, via het leven van Christus, naar de Passie onderaan; een tongewelf beschilderd als blauwe hemel vol sterren; veertien figuren in grisaille langs de lambrisering; en het Laatste Oordeel dat de hele ingangsmuur vult.
Wat zijn de fresco's van Giotto in de Scrovegnikapel?
Eén doorlopend programma dat elk oppervlak van een kleine privékapel bedekt, geschilderd voor Enrico degli Scrovegni. De bekendste afzonderlijke panelen zijn de Bewening en de Judaskus, allebei in de onderste band, waar ze op ooghoogte hangen en het makkelijkst te bekijken zijn in de vijftien minuten die je krijgt.
Hoeveel scènes zijn er in de Scrovegnikapel?
Er is geen vaststaand totaal. Verschillende boeken tellen verschillend, afhankelijk van of de panelen op de triomfboog worden meegeteld, of de Annunciatie één scène is of twee, en of het Laatste Oordeel een paneel is of een muur. De eigen pagina's van de beheerder geven geen aantal. Wat vaststaat: drie registers met verhalende panelen op elke lange muur, veertien figuren in grisaille op de lambrisering, het gewelf en het Laatste Oordeel.
In welke volgorde bekijk ik de fresco's in de Scrovegnikapel?
Het verhaal loopt in banden, niet per muur: eerst de bovenste band helemaal rond, dan de middelste, dan de onderste. Probeer het met vijftien minuten niet te volgen. Kijk omhoog naar het gewelf, geef dan de Bewening en de Judaskus echt de tijd, en draai je om naar de ingangsmuur voordat je vertrekt.
Wat zijn de grijze figuren onderaan de muren?
Veertien personificaties geschilderd in grisaille — monochroom grijs dat gehouwen steen in geschilderde nissen nabootst — met zeven Ondeugden langs de noordmuur en zeven Deugden daartegenover aan de zuidkant. Het zijn de enige figuren in de kapel op de hoogte van je eigen ogen.
Mag je fotograferen in de Scrovegnikapel?
Bij de doorverkochte ticketaanbieding staat dat grote tassen en flitsfotografie niet zijn toegestaan, en reviewers beschrijven dat ze hun tassen in kluisjes achterlieten voordat ze naar binnen gingen. Ga er voor de zekerheid van uit: geen flits en geen grote tas.